Millî İstihbarat Akademisi’nin Ağustos 2026 tarihli “Teknopolitik Düzende İttifaklar, Stratejik Rekabet ve Türkiye” raporu, Temmuz ayında yayımlanan ilk teknopolitik çalışmaya göre tartışmayı önemli ölçüde ileri taşıyor. İlk raporda teknopolitik düzen büyük ölçüde teknorealizm, teknopragmatizm ve teknohümanizm olarak adlandırılan, esas olarak Batı dünyasının kendi içindeki düşünsel ayrışmalar üzerinden incelenmişti. Teori’de yayımlanan önceki değerlendirmemizde bu yaklaşımın sınırlarına dikkat çekmiş, teknoloji siyasetinin yalnız şirketlerin, devletlerin ve etik yaklaşımların rekabetinden ibaret olmadığını; üretim ilişkileri, milli devlet, kamusal mülkiyet, planlama ve dünya ekonomisinin ağırlık merkezindeki tarihsel değişim hesaba katılmadan Türkiye için gerçek bir strateji kurulamayacağını savunmuştuk. Başarının anahtarının doğru ittifak birikimi içinde yer aldığını açıklamıştık.
MİA’nın Ağustos raporu artık bu maddi zemine daha fazla yaklaşıyor. Yapay zekâ, yarı iletkenler, kritik mineraller, veri altyapıları ve enerji teknolojileri dış politika ve güvenlik konularının içine yerleştiriliyor. ABD’nin gücü teknoloji ve güvenlik ağlarını örgütleyebilmesiyle, Çin’in ağırlığı üretim ölçeği ve sanayi derinliğiyle, Avrupa Birliği’nin etkisi ise düzenleyici kapasitesini sanayi politikasıyla birleştirme yeteneğiyle açıklanıyor.
Bu ilerleme önemlidir. Çünkü ittifaklar düşüncelerin boşluğunda kurulmaz. İttifakların bir gerçeklik zemini vardır.
Asıl tartışma da burada başlıyor. MİA’nın dünya sistemine ilişkin tespitlerinin önemli bir bölümü bizi Asya’ya götürürken, Türkiye için önerilen strateji hâlâ Batı’yla mevcut yapısal ilişkileri veri kabul eden, Çin ve Asya’yla ilişkileri ise dikkatle sınırlandırılması gereken yeni bağımlılık alanları olarak değerlendiren bir denge arayışına yaslanıyor.
Oysa mesele artık denge değil, yön meselesidir.
ÜRETİCİ GÜÇLERİN COĞRAFYASI DEĞİŞİYOR
Dünya Asya Çağı’na girmiştir.
Bu ifade kültürel bir aidiyetin veya diplomatik bir tercihin sloganı değildir. Dünya üretiminin, enerji tüketiminin, sanayi kapasitesinin, büyüyen pazarların ve teknolojik yatırımın coğrafyasında yaşanan değişimin adıdır.
Atlantik merkezlerinin 2030 satın alma gücü paritesi projeksiyonlarında, Türkçe ifadesiyle yansıtmalarında Çin’in ekonomik büyüklüğü 64,2 trilyon dolar, Hindistan’ın 46,3 trilyon dolar, ABD’nin ise 31 trilyon dolar olarak öngörülmektedir. Türkiye 9,1 trilyon dolarla beşinci sırada gösterilmektedir. Çin, Hindistan, Endonezya, Türkiye ve Rusya gibi Avrasya ülkelerinin ilk sıralarda toplanması tek tek ülkelerin büyüme performansından daha büyük bir olguyu anlatmaktadır.
Dünya ekonomisinin ağırlık merkezi değişmektedir. 2030 projeksiyonlarında ilk on ekonominin yedisi Asya ve Küresel Güney ülkesidir. Büyüme oranları asıl tabloyu vermaktadir: Mısır yüzde 583, Hindistan yüzde 387, Türkiye yüzde 314, Endonezya yüzde 216, Çin yüzde 177; buna karşılık ABD yüzde 60, Almanya yüzde 64, Japonya yüzde 33.
Dünya sanayi üretimindeki paylar daha da keskindir. ABD 2000’de yüzde 25, 2026’da yüzde 17, 2030’da yüzde 11. Çin Halk Cumhuriyeti ise 2000’de yüzde 6, 2026’da yüzde 27, 2030’da yüzde 45. Yani otuz yılda üretim ekseni yer değiştirmiştir.
Burada esas olan tek tek oranların ötesindeki tarihsel eğilimdir. Sanayi Devrimi’nden beri Atlantik havzasında yoğunlaşmış üretim gücü, yirmi birinci yüzyılda giderek Asya’ya doğru hareket etmektedir.
Bilimsel sosyalist çözümlemenin önemi tam burada ortaya çıkar. Ekonomik ilişkileri yalnızca ticaret hacmiyle açıklayamayız. Bir malın nerede satıldığı dolaşım alanını gösterir. Fakat hangi enerjiyle, hangi makineyle, hangi ham maddeyle, hangi teknolojiyle ve hangi emek örgütlenmesiyle üretildiği üretici güçlerin gerçek yapısını gösterir.
Pazar önemlidir ama üretimin yerini alamaz.
Bu nedenle Türkiye’nin hangi ülkelere daha fazla ihracat yaptığı sorusu, Türkiye’nin tarihsel yönünü tek başına belirleyemez. Daha derindeki soru, Türkiye’nin üretici güçlerini hangi ilişkiler geliştiriyor?
TÜRKİYE’NİN SATIŞ COĞRAFYASI İLE ÜRETİM COĞRAFYASI AYNI DEĞİLDİR
MİA raporunda Türkiye’nin Avrupa üretim ağlarıyla uzun zamandır kurduğu ilişkilerin sanayi tabanı, lojistik yakınlık ve düzenleyici etkileşim bakımından avantaj sağladığı belirtiliyor. Türkiye’nin Avrupa ile entegrasyonunu “sanayi derinliği” oluşturmak amacıyla kullanması öneriliyor. Rapor ayrıca Türkiye’yi güvenlik ve ekonomi alanında Batı’yla yapısal olarak bütünleşmiş, fakat farklı coğrafyalarda alternatif ilişkiler geliştirebilecek bir ülke olarak tanımlıyor.
Burada üç farklı düzeyi birbirinden ayırmak gerekir. Pazar başka şeydir, üretim ağı başka şeydir, sanayi derinliği ise bunların da ötesinde bir kavramdır.
Türkiye Almanya’ya otomobil, Fransa’ya makine, İtalya’ya beyaz eşya satabilir. Avrupa pazarı Türkiye açısından kuşkusuz önemlidir. Fakat bir otomobilin Almanya’da satılması, o otomobilin üretiminin maddi şartlarının Almanya tarafından yaratıldığı anlamına gelmez.
Fabrikayı çalıştıran enerji nereden gelmektedir? Doğal gaz ve petrol tedarikinin coğrafyası neresidir? Nükleer enerji kapasitesi hangi teknolojik ortaklıkla kurulmaktadır? Endüstriyel makineler, elektronik bileşenler, bataryalar, güç elektroniği ve giderek yaygınlaşan otomasyon sistemleri hangi üretim merkezlerinden gelmektedir? Orta Asya’ya, Çin’e, Kafkasya’ya, Basra Körfezi’ne ve Hint Okyanusu’na ulaşan kara ticaret yolları hangi coğrafyada oluşmaktadır?
Bu sorular bizi daha geniş bir Avrasya üretim sistemine götürüyor.
Türk sanayisinin derinliği önümüzdeki dönemde yalnız Avrupa pazarına daha fazla mal satmakla kurulamaz. Çin’in otomasyon ve makine kapasitesi, Rusya’nın enerji ve enerji teknolojileri, İran’ın enerji ve lojistik imkanları, Türk devletlerinin kaynak ve ulaştırma coğrafyası ile Türkiye’nin mevcut sanayi birikimi birbirine bağlandığı ölçüde gerçek bir üretim derinliği oluşur.
Türkiye Avrupa’ya satış yapabilir. Fakat Avrupa’ya satış yapmak ile üretimin maddi temelini Avrupa’ya bağlamak aynı şey değildir.
Türkiye’nin satış coğrafyası ile üretim coğrafyası aynı değildir.
Bu ayrım yapılmadan Türkiye’nin teknopolitik yönü anlaşılamaz.
“YENİ BAĞIMLILIK” KİME KARŞI?
Ağustos raporunun üzerinde en fazla durulması gereken kavramlarından biri bağımlılıktır. Raporda stratejik özerklik, kritik bağımlılıkların devletin siyasi hareket kabiliyetini ortadan kaldıracak kadar yoğunlaşmasını önleyebilme yeteneği olarak tarif ediliyor. Teknolojik egemenlik ise kritik teknolojilere erişebilme, onları geliştirebilme veya uyarlayabilme, hassas veri ve altyapılar üzerinde denetim kurabilme ve alternatif tedarik kanalları yaratabilme kapasitesi olarak ele alınıyor.
Bunlar doğru ölçütlerdir.
Sorun, aynı ölçünün bütün ilişkilere eşit uygulanmamasıdır.
Raporda Türkiye’nin Avrupa ile düzenleyici ve sanayi entegrasyonunu, ABD ve NATO ile güvenlik ve kritik teknoloji iş birliğini sürdürmesi; Çin ve diğer Asya aktörleriyle ise “bağımlılık yaratmayacak ekonomik ilişkiler” kurması öneriliyor.
Bu formül ister istemez şu soruyu doğuruyor.
Yeni bağımlılıktan önce mevcut bağımlılığımız nedir?
Türkiye bugün Çin’e mi bağımlıdır, yoksa onlarca yıldır içinde bulunduğu Atlantik güvenlik, finans ve teknoloji mimarisine mi?
Bir ülkenin savunma sistemlerinin başka bir merkezin standartlarına bağlı olması bağımlılık değil midir? Kritik teknolojiye ulaşmasının ihracat izinleriyle sınırlandırılması bağımlılık değil midir? Finans sisteminin dolar merkezli yaptırım mekanizmalarına açık olması bağımlılık değil midir? Çipten yazılıma, hava savunmasından istihbarat altyapısına kadar kritik alanlarda siyasi kararlarla erişimin kısıtlanabilmesi teknopolitik bağımlılık değil midir?
MİA raporu ABD modelini anlatırken aslında bu mekanizmayı kendisi de teşhis etmektedir. ABD’nin avantajı yalnız teknoloji üretmesinden kaynaklanmıyor; teknoloji, güvenlik ve tedarik ağlarını kendi etrafında örgütleme gücünden kaynaklanıyor. Hangi ülkenin hangi değer zincirine hangi koşullarla gireceği de bu gücün parçası haline geliyor.
Bu nedenle Türkiye’nin stratejik özerklik meselesini gelecekte Çin’e bağımlı olma ihtimaliyle başlatamayız.
Öncelikli sorun mevcut asimetrik bağımlılıkların aşılmasıdır.
Bu, bir bağımlılığın yerine başka bir bağımlılık koymak anlamına gelmez. Tam tersine milli devlet açısından doğru ölçü tam burada ortaya çıkar. Çin’le de Rusya’yla da İran’la da Avrupa’yla da kurulacak ilişkinin değeri, Türkiye’nin kendi üretim ve satış/dağıtım kapasitesini ne ölçüde büyüttüğüyle ölçülmelidir.
AVRASYA’DA ORTAK ÜRETİCİ GÜÇLERİN İNŞASI
Türkiye’nin Çin, Rusya ve İran’la geliştireceği ilişkileri birbirinden kopuk üç dış politika dosyası olarak ele almak doğru değildir. Bu ilişkilerin aynı Avrasya üretim stratejisinin parçaları haline gelmesi gerekir.
MİA raporu Türkiye’nin kritik minerallerde yalnız kaynak sahibi olmakla yetinmeyip işleme, ara ürün ve ileri malzeme üretimine yönelmesi gerektiğini; enerji teknolojilerinde montajdan tasarım, entegrasyon ve sistem mühendisliğine geçilmesini; yapay zekâda uygulama, veri ve altyapı kapasitesinin geliştirilmesini; yarı iletkenlerde paketleme, test, güç elektroniği ve seçilmiş tasarım alanlarına yoğunlaşılmasını savunuyor.
Bu tespitler bizi dış ilişkilerin niteliğini değiştirmeye götürmektedir.
Türkiye’nin Çin’le ilişkisinin amacı daha fazla Çin malı tüketmek değildir. Çin’in üretim ölçeğini Türkiye’nin milli sanayileşmesinin kaldıracına dönüştürmek gerekir. Robotik sistemlerden endüstriyel otomasyona, batarya teknolojilerinden güç elektroniğine, raylı sistemlerden yarı iletken paketleme ve test süreçlerine, yapay zekâ hesaplama altyapılarından veri merkezi teknolojilerine kadar geniş bir alanda Türkiye’de ortak üretim kapasitesi kurulmalıdır.
Böyle bir ortaklığın başarısı ülkeye giren sermaye miktarıyla ölçülemez. Teknoloji Türkiye’ye geliyor mu, Türk mühendisleri tasarım sürecine katılıyor mu, yerli yan sanayi gelişiyor mu, araştırma ve geliştirme yeteneği oluşuyor mu ve Türkiye belirli bir süre sonunda aynı teknolojiyi kendi imkanlarıyla geliştirebilecek hale geliyor mu? Ölçü budur. Aslında temel ölçü Üretim Devrimimizi başarıya ulaştıracak olanaklar doğruyor mu bu ilişki ona bakmak gerekmektedir.
Rusya ile enerji ilişkisine de aynı gözle bakmak gerekir. Türkiye’nin Rusya’dan doğal gaz veya petrol satın alması iki ülkenin tamamlayıcılığının yalnız ilk basamağıdır. Nükleer enerji, enerji ekipmanları, petrokimya, hidrojen teknolojileri, ileri malzemeler ve ağır sanayi alanlarında ortak üretim kapasitesi kurulmalıdır. Akkuyu’nun gerçek stratejik değeri yalnız ürettiği elektrik miktarında değil, Türkiye’de bıraktığı nükleer mühendislik, işletme, bakım ve teknoloji kapasitesinde aranmalıdır. Enerji bağımlılığını aşmanın daha ileri biçimi yalnız enerji tedarikini çeşitlendirmek değil, enerji teknolojisini üretme yeteneği kazanmaktır.
İran da bu sistemin yalnız transit ülkesi veya enerji tedarikçisi değildir. İran’ın petrokimya kapasitesi, enerji kaynakları, Basra Körfezi’ne ulaşımı ve Kafkasya, Orta Asya ile Güney Asya arasındaki konumu Türkiye için geniş bir üretim coğrafyası yaratmaktadır. Türkiye ile İran arasında demiryolları, ortak sanayi bölgeleri, enerji altyapıları, petrokimya yatırımları ve lojistik merkezler geliştirilebilir.
Buradan daha ileri bir ölçek mümkündür. Rusya, İran, Azerbaycan ve Türkiye ortak iletişim altyapıları kurabilir. Fiber omurgalar, veri merkezleri, bulut sistemleri ve uydu haberleşme altyapıları birbirine bağlanabilir. Bu ağ Türk devletleri üzerinden Çin’e uzatılabilir. Aynı coğrafyada enerji iletim sistemleri, demiryolları ve sanayi bölgeleri birbirini tamamlayabilir.
Böylece İstanbul ile Pekin arasına yalnız demiryolu döşenmez. Enerji, veri, teknoloji, lojistik ve üretimi birleştiren ortak bir Avrasya altyapısı kurulur.
Türkiye-Rusya-Çin-İran iş birliğinin esas anlamı da burada ortaya çıkar. Dört ülkenin birbirine benzemesi gerekmez. Tam tersine güç, farklılıkların tamamlayıcılığından doğar. Türkiye’nin gelişmiş imalat kapasitesi, mühendislik insan gücü ve stratejik coğrafyası; Çin’in devasa üretim ölçeği, otomasyon, elektronik ve yapay zekâ gücü; Rusya’nın enerji, nükleer teknoloji, ağır sanayi ve temel bilim birikimi; İran’ın enerji kaynakları, petrokimya altyapısı ve lojistik konumu aynı stratejik sistem içinde birbirini tamamlayabilir.
TRÇİ bu nedenle yalnız diplomatik bir ittifak formülü değildir.
Üretici güçler ittifakıdır.
Üstelik mesele ithalat ilişkisini yalnızca başka bir coğrafyaya taşımak değildir. İthalat ortak üretime, teknoloji satın alma ortak geliştirmeye, enerji ticareti enerji teknolojisine, transit koridor üretim koridoruna dönüştürülmelidir. Milli devlet bu dönüşümü piyasanın kendiliğinden hareketine bırakmaz. Hangi sektörde hangi teknoloji ortaklığının kurulacağına, hangi yatırımda teknoloji transferi şartı aranacağına ve hangi üretim kapasitesinin milli ölçekte tutulacağına planlı biçimde karar verir.
YENİ BİR AVRUPA DOĞUYOR
Asya Çağı yalnız Asya’yı değiştirmiyor. Avrupa’yı da sarsıyor.
Almanya’da AfD’nin ulaştığı nokta bunun göstergelerinden biridir. Saksonya-Anhalt seçimleri öncesinde AfD’nin yüzde 40’ın üzerine çıkan kamuoyu desteği artık partinin yalnız protesto hareketi değil, iktidar seçeneği olarak tartışılmasına yol açmaktadır. Fransa’da Le Pen çizgisi de 2027 cumhurbaşkanlığı yarışının temel güçlerinden biri olmayı sürdürüyor.
AfD ve Le Pen kesinlikle Türk düşmanı değildir. Onların milliyetçiliği Rusya, Çin, Türkiye ve Asya ile ilişkileri düzeltmeye yöneliktir.
AfD Milletvekili Maximilian Krah’ın KKTC ziyareti bu bakımdan üzerinde durulması gereken bir örnektir. Krah, ziyaretine yönelik muhalefete hatta engellemelere rağmen Kıbrıs’a gelerek “gerçekleri görmek ve konuşmak” gerektiğini savunmuştur. (Aydınlık)
Avrupa’daki gelişmeleri yalnız göç tartışması, sağ-sol saflaşması veya seçim matematiği üzerinden okumak eksiktir. Daha dipte Avrupa’nın dünya sistemi içindeki yeri tartışılmaktadır.
Bizim tezimiz açıktır. Bu partilerin iktidar olmasını engelleyecek tek güç vardır Avrupa’da, o da küreselci emperyalistlerdir. Yani cebirle, kanunsuzlukla, silahla engel olmaya çabalayabilirler.
Çünkü Avrupa milli devletlerinin Rusya ile ekonomik ve enerji ilişkilerini yeniden kurması, Çin ve Asya ile ticari ve teknolojik bağlarını geliştirmesi, Türkiye ile daha bağımsız ilişkiler kurması yalnız Avrupa iç siyasetini değiştirmeyecektir. ABD’nin Avrupa üzerindeki hegemonik kapasitesini de sınırlayacaktır.
Bu nedenle Avrupa’daki milli devlet eğiliminin yükselişi ile Avrasya’nın güçlenmesi birbirinden kopuk süreçler değildir.
Tarihin motorunu hızlandıran itici güç, Türkiye-Rusya-Çin-İran ittifak birikiminin gerçekleşme olasılığıdır. Bu ihtimal büyüdükçe yalnız Batı Asya’daki güç dengesi değişmez. Avrupa’nın önündeki seçenekler de çoğalır. Çok kutuplu dünyanın maddi zemini genişler.
Vatan Partisi’nin yıllar öncesinden geliştirdiği Avrasyacılık, Asya Çağı ve Türkiye-Rusya-Çin-İran iş birliği tezleri bugün tam da bu nedenle yeniden değerlendirilmelidir. Bunlar artık uzak geleceğe ilişkin soyut tasarımlar değildir. Üretici güçlerdeki değişim bu düşüncelerin gerçekleşme alanını büyütmektedir.
ÇOK KUTUPLULUK DEVLETLERİN SAYISI DEĞİLDİR
Çok kutupluluk kavramını da daha derinden tanımlamak gerekiyor.
Dünyada birkaç büyük devletin bulunması kendi başına çok kutupluluk yaratmaz.
ABD’nin gücü yalnızca Amerikan ekonomisinin büyüklüğünden veya ordusundan doğmuyor. Amerika Birleşik Devletleri elli eyaletten oluşmaktadır. Bu 50 devlet demektir. Elli devletin nüfusu, sermayesi, bilimi, sanayisi ve doğal kaynakları tek bir federal siyasal yapı içinde birleşmektedir. Bunun üzerine NATO, dolar sistemi, uluslararası finans kurumları ve teknoloji şirketleri eklenmektedir.
Hegemonya bir devletin tek başına sahip olduğu kuvvetten çok, örgütleyebildiği kapasitenin ölçeğidir.
O halde çok kutupluluk da yalnız Çin’in büyümesiyle veya Rusya’nın direnmesiyle kurulamaz.
Çok kutupluluk; devletlerin ortak enerji altyapıları, ödeme sistemleri, teknoloji merkezleri, ulaştırma koridorları, bilim kurumları, veri ağları ve güvenlik mekanizmaları kurmaya başlamasıyla maddileşir.
İttifakların zemini genişledikçe çok kutupluluk fikri ve gerçekliği hayat bulur.
Burada önemli bir teorik sonuç ortaya çıkmaktadır.
İttifak, mevcut güçlerin aritmetik toplamı değildir. Yeni bir güç üretme biçimidir.
Türkiye’nin lojistik kapasitesi Çin’in üretim gücüyle, Rus enerji teknolojileri Türk sanayisiyle, İran’ın coğrafyası Orta Asya ulaştırma sistemleriyle birleştiğinde ortaya dört ülkenin ayrı ayrı güçlerinin toplamından farklı bir kapasite çıkar.
İttifakın tarihsel kuvveti buradadır.
WAICO VE TEKNOLOJİK ÇOK KUTUPLULUĞUN MADDİ TEMELİ
MİA raporunun WAICO değerlendirmesi bu nedenle ayrıca önemlidir. Rapor, Çin öncülüğünde kurulan yapıyı gelişmekte olan ülkelerin yapay zekâ kapasitesine ve teknolojiye erişimine ağırlık veren alternatif bir merkez olarak değerlendiriyor. WAICO’nun egemenlik, kalkınma ve teknolojiye erişim temelinde farklı bir yönetişim merkezi oluşturabileceğini açıkça belirtiyor.
Fakat WAICO’nun tarihsel imkânı yönetişim belgeleri hazırlamaktan çok daha büyüktür.
Geleceğin yapay zekâ sistemlerinin insan odaklı ve erişilebilir olması için ortak kurumlar kurulmalıdır. Türkiye, Çin, Rusya, İran ve diğer Avrasya ülkeleri ortak hesaplama merkezleri geliştirebilir. Çok dilli veri altyapıları, ortak yapay zekâ modelleri, robotik araştırma laboratuvarları ve yapay zekâ güvenliği kurumları oluşturulabilir.
Ortak bütçeler kurulmalıdır.
Ortak iş gücü planlaması yapılmalıdır.
Hangi ülkede ne kadar hesaplama kapasitesi kurulacağı, kaç yapay zekâ ve robotik uzmanının yetiştirileceği, hangi üniversitelerin ortak doktora programları açacağı, hangi devletin hangi teknoloji alanında yoğunlaşacağı ortak planlama konusu olabilir.
Bu, milli devletlerden vazgeçmek değildir.
Tam tersine milli devletlerin eşitlik temelinde kapasite birleştirmesidir.
Yapay zekâdan demiryoluna kadar bütün bu ortaklıkların anlamı aynıdır. İttifak diplomatların masasında başlayan fakat fabrikada, laboratuvarda, üniversitede, veri merkezinde, enerji santralinde ve demiryolunda gerçekleşen maddi bir ilişkidir.
AVRUPA ASYA İLE BULUŞACAKTIR
Avrupa’nın uzun vadeli yönünü belirleyecek olan da aynı maddi gerçekliktir.
Avrupa sanayisinin enerjiye ihtiyacı vardır. Büyük pazarlara ihtiyacı vardır. Yeni ulaştırma koridorlarına, kritik minerallere ve teknolojik iş birliklerine ihtiyacı vardır.
Rusya, Çin ve geniş Avrasya coğrafyası Avrupa’nın hemen yanı başındadır.
Bugünkü Atlantikçi siyasal yönelim ile Avrupa üretici güçlerinin uzun vadeli ihtiyaçları arasında büyüyen bir çelişki bulunmaktadır. Bu çelişkinin sonsuza kadar siyasi talimatlarla bastırılması mümkün değildir.
Siyaset bir yönde zorlanırken üretimin maddi ihtiyaçları başka bir yönü gösteriyorsa, er ya da geç siyasi yapılar da değişmeye başlar.
Yeni Avrupa’nın doğum sancıları burada aranmalıdır.
Türkiye bu dönüşüm karşısında yalnızca “köprü ülke” olarak tarif edilemez. Köprü, üzerinden başkalarının geçtiği edilgen bir yapıdır.
Türkiye’nin rolü kuruculuktur.
Asya ile Avrupa arasında enerji sistemlerini, demiryollarını, iletişim ağlarını, veri altyapılarını ve üretim merkezlerini birbirine bağlayan devletlerden biri olabilir. Bu nedenle Türkiye-Rusya-Çin-İran iş birliği yalnız dört ülkenin güvenlik ihtiyacına cevap veren bölgesel bir düzenleme değildir. Avrupa’yı Asya’yla buluşturabilecek daha geniş bir Avrasya düzeninin çekirdeğini oluşturabilir.
TARİHİN YÖNÜ VE MİLLİ DEVLET
MİA raporunun Türkiye için önerdiği “seçici entegrasyon ve ulusal kapasite inşası” modeli teknik bakımdan önemli unsurlar taşımaktadır. Rapor, tek eksenli hizalanmanın Türkiye’nin hareket alanını daraltabileceğini, salt dengelemenin ise açık sektörel öncelikler olmadan dağınıklığa dönüşebileceğini belirtiyor. Ardından AB ile endüstriyel yakınlaşmayı, ABD ve NATO’yla güvenlik ve kritik teknoloji iş birliğini, diğer güçlerle sektörel ilişkileri bir arada yöneten üçüncü yolu öneriyor.
Fakat burada eksik olan şey teknik bir politika aracı değildir.
Eksik olan tarihsel yöndür.
Bilimsel sosyalist anlayış açısından tarih yalnız hükümetlerin tercihleriyle ilerlemez. Üretici güçler gelişir, mevcut ekonomik ve siyasal ilişkiler bir aşamada bu gelişmenin önüne engel olarak çıkmaya başlar. Eski yapı ile gelişen üretici güçler arasındaki çelişki yeni kurumları, yeni devlet politikalarını ve yeni ittifakları doğurur.
Bugün dünya ölçeğinde yaşanan tam da budur.
Asya’daki üretici güçlerin gelişme hızı ile Atlantik merkezli uluslararası kurumların mevcut güç dağılımı arasında giderek büyüyen bir mesafe vardır. Enerji, sanayi üretimi, kritik mineraller, lojistik ağlar ve teknoloji kapasitesi yeni merkezlerde yoğunlaşırken eski hegemonik sistem bu değişimi kontrol etmeye çalışmaktadır.
Çok kutupluluğun maddi kaynağı bu çelişkidir.
Bu çağ, küreselleşme teorilerinin iddia ettiği gibi milli devletin ortadan kalktığı bir çağ değildir. Tam tersine yarı iletkenlerden enerjiye, yapay zekâdan kritik minerallere kadar bütün stratejik alanlarda devlet yeniden merkezî aktör olmaktadır. Devlet yatırım yapmakta, planlamakta, sanayiyi yönlendirmekte, tedarik zincirlerini güvence altına almakta ve teknoloji politikalarını dış politikayla birleştirmektedir. MİA raporunun kendisi de Türkiye açısından teknoloji diplomasisi, enerji planlaması, sanayi teşvikleri, savunma ihtiyaçları ve dış ticaret arasında kalıcı bir koordinasyon mekanizması kurulması gerektiğini savunmaktadır.
Bunun teorik adı açıktır.
Milli planlama.
Asya Çağı milli devletlerin önemsizleştiği değil, milli devletlerin yeniden tarih yapan temel özne haline geldiği çağdır.
Bu nedenle dengeciliğin sorunu kararsız olması değildir. Sorun daha derindir.
Dengecilik tarihsel yön tayin etmez.
Bir milli devlet aynı anda birçok devletle ticaret yapabilir, farklı ülkelerden teknoloji alabilir ve çeşitli diplomatik ilişkiler sürdürebilir. Bunların hiçbiri stratejik yön sorununu ortadan kaldırmaz. Esas soru, üretici güçlerini hangi ilişkiler içinde geliştireceği, güvenliğini hangi maddi zeminde kuracağı ve ortaya çıkan yeni dünya düzeninde hangi kurucu rolü üstleneceğidir.
Denge, yönü belirlenmiş bir stratejinin taktiği olabilir.
Yönün yerine geçtiğinde ise edilgenliğe dönüşür.
Dengecilik hiçbir yeri sarsamaz. Dengecilerin kaderi ise sarsılmaktır.
Dünya siyasetinin savaş eşiğinde zorlandığı, ekonomik merkezlerin değiştiği, yeni enerji ve teknoloji sistemlerinin kurulduğu bir çağda edilgen fikirler bir hiçtir. Kimse dikkate almaz.
Vatan Partisi’nin yıllar öncesinden geliştirdiği Avrasyacılık, Asya Çağı ve Türkiye-Rusya-Çin-İran iş birliği tezlerinin tarihsel önemi tam burada ortaya çıkmaktadır. Bu fikirlerin değeri yalnız geleceği önceden tarif etmiş olmalarında değildir. Bugün insanlığın karşı karşıya bulunduğu tek merkezli hegemonya, savaş tehdidi, teknolojik tekelleşme ve ekonomik eşitsizlik sorunlarına çözüm üretebilecek maddi bir düzleme işaret etmelerindedir.
Dünya Asya Çağı’na yalnız Çin büyüdüğü için girmiyor. Yeni üretim ağları, enerji sistemleri, bilim kurumları, teknoloji merkezleri ve milli devlet ittifakları kuruldukça Asya Çağı maddi biçimini kazanıyor.
Türkiye’nin önündeki tarihsel sorun da Doğu ile Batı arasında eşit mesafede durmak değildir.
Türkiye, oluşmakta olan yeni dünyanın kuruluşuna kendi milli programıyla katılacaktır. Milli demokratik devrimi çizgisindeki mücadelemiz Türkiye’nin geleceği açısından belirleyici olacaktır.
Türkiye-Rusya-Çin-İran ittifak birikiminin gerçekleşme ihtimali yükseldikçe çok kutupluluk bir fikir olmaktan çıkar, maddi kuvvete dönüşür. Bu kuvvet Asya’yı birleştirirken Avrupa’yı da dönüştürür. Avrupa sonunda Asya ile buluşacaktır.
Tarihin yönünü gören milli devletler bu dönüşümün öznesi olur.
Yönünü dengeye bırakanlar ise başkalarının kurduğu dünyanın nesnesi haline gelir.
Not: Raporun incelenmesi, metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı değerlendirme aşamalarında DeepSeek-V3 ile ChatGPT 5.6-Sol modellerinden destek alınmıştır. Yapay zekâ araçları metnin kavramsal haritasının çıkarılması, tekrar eden savların belirlenmesi ve farklı bölümler arasındaki ilişkilerin karşılaştırılması amacıyla kullanılmış; değerlendirmelerin siyasal ve teorik sorumluluğu ise yazara ait tutulmuştur.
