Gazetecilik tartışmamız devam ediyor. Sorularımızı Cumhuriyet gazetesi imtiyaz sahibi Cumhuriyet Vakfı’nın başkanı Dr. Mehmet Alev Coşkun cevaplandırdı. Çoşkun siyasetçi, gazeteci ve yazardır. 42. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetinde Turizm ve Tanıtma Bakanı olarak yer aldı. TBMM 15 ve 16. dönem CHP milletvekilidir. Başlık tarafımızca eklenmiştir.
SORU: Türkiye’de tarafsız ve eleştirel basının ortaya çıkışı Tanzimat döneminde olmuştur. 1789 Büyük Fransız İhtilali ile Avrupa’da Batı dünyasında toplum ve devlet yapısında önemli dönüşümler oluyordu.
Eski çağlardan beri süregelen “Tanrı’nın Hakları” sistemi yerine “İnsan Hakları”na dayalı yeni bir düşün sistemi, yeni bir düzen toplumsal yaşama egemen oluyordu.
Bu gelişmelerden Türk toplumsal yaşamı da etkilendi.
Tanzimat döneminin gazeteciliği aslında dönemin aydınları tarafından yürütülmüştür. Yeni Osmanlılar hareketinin düşünürlerinden Şinasi (1826-1871), Namık Kemal (1840-1888), Ziya Paşa (1825-1880), Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914), Muallim Naci Bey (1850-1893) bu nitelikte aydınlardır. Tanzimat döneminin bu edebiyatçıları aynı zamanda Türk toplumunun gerçekte ilk gazetelerini yayınlamışlardır. Örnek; Tercüman-ı Ahval ve Muhbir gazeteleri.
Bu durum kuşkusuz aydınların gazeteciliğe katkısı olarak özetlenebilir. Cumhuriyetin ilanından sonra da düşünürler, yazarlar Türk gazeteciliğini etkilediler. En önemli örnekler dönemin önemli yazarları Hüseyin Cahit Yalçın, Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Falih Rıfkı Atay’dır. Daha sonraki dönemde gazeteciliği yine edebiyatçılar Oktay Akbal, Necati Cumalı, Yaşar Kemal etkilediler. Günümüzde gazetecilik giderek “entelektüel” zeminden uzaklaşmaktadır. Entelektüel köklerden beslenme zemini giderek kaybolmaktadır. Aynı biçimde gazetecilik giderek entelektüel düzeyi beslemekten de uzaklaşıyor.
SORU: Dünya ve Türkiye 1980’li yıllardan itibaren büyük değişimler yaşadı. Bu dönüşüm Türkiye’de basını ve gazeteci karakterini nasıl etkiledi?
1980’li yıllardan itibaren gazetecilik giderek teknik bir düzeyden, teknik bir yapıdan beslenir oldu. Özellikle dijital gazetecilik, hızlı haber alma ve bu haberin hızla halka ulaşması, tüm gazetecilik ilkelerinin önüne geçmiş bulunuyor. Gazeteci artık en ufak ayrıntıyı en hızlı bir biçimde kamuoyuna ulaştıran bir araç haline geldi.
SORU:Dijitalleşme basının geleceğini ve gazetecilerin mesleki faaliyeti ile gerçekle kurduğu ilişkiyi nasıl dönüştürüyor? Gazetecilerin düşünce dünyasındaki konumu nasıl etkileniyor?
Yukarıda belirtildiği gibi günümüz gazeteciliği ne yazık ki entelektüel zemin ve düzeyden giderek uzaklaşıyor. Bu durumun daha da derinleşeceğini düşünüyorum.
